Wigilia dniem wolnym od pracy 2026 — wymiar w grudniu, praca 24 grudnia i handel

Wigilia Bożego Narodzenia jest dniem ustawowo wolnym od pracy od 1 lutego 2025 r., a grudzień 2026 r. będzie drugim, w którym pracodawcy rozliczają ją jak każde inne święto. W tym roku 24 grudnia wypada w czwartek, 25 grudnia w piątek, a drugi dzień świąt w sobotę, co oznacza dla działów kadr trzy osobne obowiązki: obniżenie wymiaru czasu pracy, wyznaczenie dodatkowego dnia wolnego za sobotnie święto oraz poprawne rozliczenie osób, które w Wigilię jednak muszą pracować. Poniżej opisujemy, skąd wzięła się zmiana, kogo obejmuje, jak wygląda grudniowy wymiar, które branże mogą pracować 24 grudnia i jakie kary grożą za pomyłkę.

Najważniejsze w skrócie:

• Wigilia jest dniem wolnym od pracy na podstawie ustawy z 6 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1965), obowiązującej od 1 lutego 2025 r.
• Grudzień 2026 r. ma wymiar 160 godzin i 20 dni pracy na pełnym etacie, bo trzy kolejne święta (24, 25 i 26 grudnia) obniżają wymiar o 24 godziny.
• Za 26 grudnia przypadający w sobotę pracodawca musi wyznaczyć inny dzień wolny w tym samym okresie rozliczeniowym.
• Praca w Wigilię jest dozwolona tylko w przypadkach z art. 151¹⁰ Kodeksu pracy, a pracownikowi przysługuje za nią dzień wolny albo dodatek 100%.
• Sklepy objęte zakazem handlu są 24 grudnia zamknięte, w zamian w 2026 r. handlowe będą trzy niedziele: 6, 13 i 20 grudnia.

Od kiedy Wigilia jest dniem wolnym od pracy?

Ustawa z 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy o dniach wolnych od pracy oraz niektórych innych ustaw dopisała 24 grudnia do katalogu świąt i weszła w życie 1 lutego 2025 r. (Dz.U. 2024 poz. 1965, tekst ustawy). Nowa pozycja w ustawie z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy brzmi po prostu: „24 grudnia – Wigilia Bożego Narodzenia”. Od tej chwili w Polsce obowiązuje 14 dni ustawowo wolnych od pracy zamiast dotychczasowych 13.

Ta sama ustawa zmieniła trzy inne akty. Przepisała art. 151^9b Kodeksu pracy, który w sprawie pracy w placówkach handlowych odsyła teraz do ustawy o ograniczeniu handlu, wykreśliła wzmiankę o 24 grudnia z art. 218a Kodeksu karnego i przebudowała ustawę o ograniczeniu handlu w niedziele i święta, dodając trzecią niedzielę handlową przed świętami. Wcześniej sklepy pracowały w Wigilię do godziny 14:00, a pracownicy pozostałych branż mogli wziąć wolne wyłącznie z puli urlopu albo dzięki dobrej woli pracodawcy.

Dla działu kadr oznacza to jedną zasadniczą rzecz: Wigilia nie jest już „dniem szczególnym”, tylko pełnoprawnym świętem. Rozlicza się ją dokładnie tak, jak 1 listopada czy Boże Ciało, a ogólne zasady pracy w takie dni opisujemy szerzej w tekście o pracy w niedziele i święta.

Kogo obejmuje wolna Wigilia?

Ustawa o dniach wolnych od pracy wraz z art. 130 i 151¹⁰ Kodeksu pracy chroni osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy, czyli umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania albo spółdzielczej umowy o pracę (Kodeks pracy, tekst w ISAP). Dotyczy to wszystkich pracowników niezależnie od wymiaru etatu i systemu czasu pracy, także osób zatrudnionych na część etatu, w równoważnym systemie czy w pracy zdalnej.

Zleceniobiorcy, wykonawcy dzieła i osoby współpracujące w modelu B2B nie są objęci przepisami Kodeksu pracy o czasie pracy, więc wolna Wigilia nie wynika dla nich z ustawy automatycznie. Kiedy zleceniobiorca pracuje 24 grudnia, decyduje o tym przede wszystkim treść umowy i rzeczywisty charakter współpracy. Jest jeden ważny wyjątek: zakaz handlu w święta obejmuje każdego „zatrudnionego” w placówce handlowej, a ustawa o ograniczeniu handlu rozumie przez to również osoby na umowach cywilnoprawnych. Sklep nie obejdzie więc zakazu, obsadzając kasy zleceniobiorcami.

Jak Wigilia 2026 wpływa na wymiar czasu pracy w grudniu?

Grudzień 2026 r. ma na pełnym etacie wymiar 160 godzin, czyli 20 dni pracy i 11 dni wolnych (PIT.pl, wymiar czasu pracy 2026). Wymiar liczy się według art. 130 § 1 Kodeksu pracy: 40 godzin pomnożone przez liczbę pełnych tygodni okresu rozliczeniowego plus 8 godzin za każdy dzień od poniedziałku do piątku, który zostaje do końca okresu. Następnie art. 130 § 2 obniża wynik o 8 godzin za każde święto przypadające w dniu innym niż niedziela.

W całym 2026 r. wymiar czasu pracy wynosi 2008 godzin, a grudzień należy do sześciu miesięcy, w których na pełnym etacie przepracowuje się po 160 godzin. Szczegółowe zestawienie wszystkich miesięcy i okresów rozliczeniowych znajdziesz w artykule o wymiarze czasu pracy w 2026 roku. Przy niepełnym etacie wymiar oblicza się proporcjonalnie, czyli dla osoby na pół etatu grudzień 2026 r. oznacza 80 godzin.

Czy zawsze tak będzie? Nie, bo efekt Wigilii zależy od kalendarza. Gdy 24 grudnia wypada w niedzielę, jak w 2028 r., nie obniża wymiaru wcale, a gdy wypada w sobotę, pracodawca musi oddać za nią inny dzień wolny.

Kiedy oddać dzień wolny za 26 grudnia przypadający w sobotę?

Art. 130 § 2 Kodeksu pracy obniża wymiar o 8 godzin także za święto w sobotę, więc pracodawca w systemie podstawowym musi wyznaczyć pracownikom dodatkowy dzień wolny w tym samym okresie rozliczeniowym (Kodeks pracy, art. 130 § 2). W 2026 r. sytuacja powtarza się dwukrotnie: 15 sierpnia i 26 grudnia. Przy miesięcznym okresie rozliczeniowym dzień za 26 grudnia trzeba więc wyznaczyć w grudniu, a przy kwartalnym albo dłuższym – w ramach tego okresu.

Wybór należy do pracodawcy, a dzień wolny najlepiej ogłosić w obwieszczeniu albo w harmonogramie z wyprzedzeniem, zanim pracownicy zaplanują urlopy na koniec roku. Na wariant z poniedziałkiem 28 grudnia zwracała uwagę branża handlowa, wskazując, że daje on części pracowników pięć dni wolnych z rzędu (Wiadomości Handlowe, sierpień 2026). Zasady odbioru dni za sobotnie święta, w tym za 15 sierpnia, omawiamy w osobnym wpisie o dniu wolnym za święto w sobotę.

Kto może pracować w Wigilię?

Art. 151¹⁰ Kodeksu pracy wymienia zamknięty katalog sytuacji, w których praca w niedzielę i święto jest dopuszczalna, a od 2025 r. stosuje się go także do 24 grudnia (Kodeks pracy, art. 151¹⁰). Pracodawca, który chce, żeby ktoś pracował w Wigilię, musi wskazać konkretną podstawę z tej listy, a sama chęć domknięcia projektu przed świętami taką podstawą nie jest.

Pracę w święto przepis dopuszcza między innymi:

• w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej albo usunięcia awarii,
• w ruchu ciągłym i przy pracy zmianowej,
• przy niezbędnych remontach,
• w transporcie i komunikacji,
• w zakładowych strażach pożarnych i służbach ratowniczych oraz przy pilnowaniu mienia,
• przy pracach koniecznych ze względu na użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w gastronomii, hotelarstwie, ochronie zdrowia, kulturze, komunikacji i gospodarce komunalnej,
• przy pracach w rolnictwie i hodowli,
• u pracowników zatrudnionych w systemie pracy weekendowej.

W praktyce oznacza to, że 24 grudnia normalnie pracują szpitale, pogotowie, komunikacja miejska, hotele, ochrona, elektrownie i zakłady produkcyjne w ruchu ciągłym. Biuro rachunkowe, agencja marketingowa czy hurtownia materiałów budowlanych co do zasady takiej podstawy nie mają. Jak odróżnić pracę „konieczną ze względu na codzienne potrzeby ludności” od zwykłego zlecenia klienta? Pomaga proste pytanie: czy bez tej pracy ludzie straciliby dostęp do podstawowej usługi, czy tylko dostaliby ją kilka dni później.

Jak rozliczyć pracę w Wigilię?

Za pracę w święto pracownikowi przysługuje inny dzień wolny udzielony w ciągu okresu rozliczeniowego, a gdy jego udzielenie nie jest możliwe – dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę takiej pracy (Kodeks pracy, art. 151¹¹ § 1 i § 3). Kolejność jest ważna: dodatek jest rozwiązaniem awaryjnym, a nie wyborem, który pracodawca może zrobić tylko dlatego, że wypłata jest prostsza organizacyjnie niż przesunięcie grafiku.

W systemie równoważnym i przy pracy zmianowej wigilijna zmiana jest po prostu jednym z dni roboczych w harmonogramie, ale ten harmonogram musi uwzględniać obniżony wymiar. Jeśli grafik zakłada pracę 24 grudnia, w innym dniu tego samego okresu rozliczeniowego pracownik powinien mieć dzień wolny, żeby łączna liczba godzin nie przekroczyła wymiaru. Pomyłki pojawiają się zwykle przy pracownikach, którzy pracują zarówno w Wigilię, jak i 25 lub 26 grudnia, bo każdy z tych dni wymaga osobnego rozliczenia.

Czy w Wigilię sklepy są zamknięte?

Od 2025 r. 24 grudnia objęty jest ogólnym zakazem handlu w święta, a w zamian ustawa wprowadziła trzy niedziele handlowe bezpośrednio przed Wigilią; w 2026 r. będą to 6, 13 i 20 grudnia (Wiadomości Handlowe, niedziele handlowe 2026). Łącznie w 2026 r. przypada osiem niedziel handlowych, a poza grudniowymi są to 25 stycznia, 29 marca, 26 kwietnia, 28 czerwca i 30 sierpnia.

Ustawa wprowadziła też ochronę dla pracowników handlu. Nowy art. 7 ust. 1b ustawy o ograniczeniu handlu stanowi, że w trzech niedzielach przed Wigilią jeden pracownik lub zatrudniony może pracować najwyżej w dwóch (Dz.U. 2024 poz. 1965, art. 4). Grafik na grudzień 2026 r. musi więc zapewnić każdej osobie co najmniej jedną wolną niedzielę spośród 6, 13 i 20 grudnia.

Zakaz handlu ma wyjątki z art. 6 ustawy, między innymi dla stacji paliw, aptek, kwiaciarni, placówek pocztowych, sklepów na dworcach i lotniskach oraz placówek, w których handel prowadzi osobiście przedsiębiorca będący osobą fizyczną. Taki sklep może być otwarty w Wigilię, ale pracownicy na etacie wciąż korzystają z ochrony Kodeksu pracy, więc ich praca tego dnia musi mieć podstawę w art. 151¹⁰ i zostać zrekompensowana dniem wolnym albo dodatkiem.

Co z urlopem, wynagrodzeniem i regulaminem pracy?

Urlop wypoczynkowy udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy zgodnie z rozkładem, w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy (Kodeks pracy, art. 154² § 1). Skoro Wigilia jest świętem, nie odlicza się jej z puli urlopu, nawet jeśli pracownik złożył wniosek obejmujący cały tydzień od 21 do 25 grudnia. Taki wniosek oznacza w 2026 r. trzy dni urlopu, a nie pięć.

Wynagrodzenie miesięczne w stałej stawce nie zmienia się z powodu świąt, bo obniżony wymiar jest już wliczony w pensję. Inaczej jest przy stawce godzinowej, gdzie zapłata zależy od liczby godzin pracy, więc mniejszy wymiar w grudniu oznacza niższą kwotę, chyba że regulamin wynagradzania albo umowa przewidują inne zasady. Warto o tym uprzedzić pracowników godzinowych, zanim zobaczą grudniowy pasek.

Regulaminy sprzed 2025 r.

Wiele firm jeszcze przed zmianą przepisów dawało Wigilię wolną z własnej inicjatywy, zapisując to w regulaminie pracy, układzie zbiorowym albo corocznym zarządzeniu. Ustawa nie nakazuje zastąpienia takiego dnia innym, ale sposób sformułowania zapisu ma znaczenie. Jeśli regulamin przyznaje „dodatkowy dzień wolny w Wigilię”, pracownicy mogą argumentować, że chodzi o przywilej ponad przepisy, który należy im się w innym terminie. Bezpieczniej jest przejrzeć te zapisy i jasno zaktualizować je w trybie przewidzianym dla zmiany regulaminu pracy, zamiast zostawiać przepis, który już niczego nie reguluje.

Jakie kary grożą za pracę w Wigilię wbrew przepisom?

Od 8 lipca 2026 r. naruszenie przepisów o czasie pracy, w tym polecenie pracy w święto bez podstawy z art. 151¹⁰, jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2000 do 60 000 zł, a przy ponownym ukaraniu w ciągu dwóch lat od 3000 do 90 000 zł (Poradnik Przedsiębiorcy, wykroczenia przeciwko prawom pracownika 2026). Przed reformą Państwowej Inspekcji Pracy widełki wynosiły 1000–30 000 zł, więc koszt błędu się podwoił.

Osobne sankcje dotyczą handlu. Kto wbrew zakazowi powierza pracę w handlu w niedzielę lub święto, podlega grzywnie od 1000 do 100 000 zł na podstawie art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu (ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta, ISAP). Państwowa Inspekcja Pracy zapowiedziała przy pierwszej wolnej Wigilii, że będzie sprawdzać zarówno to, czy pracownicy faktycznie mieli wolne, jak i to, czy pracodawcy prawidłowo stosowali wyjątki, a ustalenia można prowadzić także po świętach, na podstawie ewidencji czasu pracy (Bankier.pl, 2025). Przebieg takiej kontroli i uprawnienia inspektora opisujemy w tekście o kontroli PIP w firmie.

Ile kosztuje wolna Wigilia i czy przepisy mogą się zmienić?

Minister finansów Andrzej Domański szacował w listopadzie 2024 r., że wolna Wigilia będzie kosztować gospodarkę około 4 mld zł rocznie, a budżet państwa 2,3 mld zł (Infor.pl, 20 listopada 2024). Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podawało znacznie niższy przedział, od 300 mln zł do 1 mld zł (Wiadomości Handlowe, 26 listopada 2024). Rozrzut wynika z odmiennych założeń o tym, ile firm i tak przestawało pracować 24 grudnia przed zmianą przepisów.

Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę 24 grudnia 2024 r. i skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej, przy czym wątpliwości dotyczyły trzeciej niedzieli handlowej i braku konsultacji społecznych, a nie samej wolnej Wigilii (RMF24, grudzień 2024). Wniosek do Trybunału w tym trybie nie wstrzymuje obowiązywania ustawy, więc przy planowaniu grudnia 2026 r. stosuje się przepisy w obecnym brzmieniu.

Podsumowanie

Wigilia jest od 1 lutego 2025 r. zwykłym świętem w rozumieniu prawa pracy, więc w grudniu 2026 r. dział kadr ma do wykonania kilka konkretnych kroków. Trzeba obniżyć wymiar do 160 godzin na pełnym etacie, wyznaczyć i ogłosić dzień wolny za 26 grudnia przypadający w sobotę, a w firmach pracujących w święta sprawdzić, czy wigilijne dyżury mają podstawę w art. 151¹⁰ Kodeksu pracy i czy za każdy z nich zaplanowano dzień wolny w okresie rozliczeniowym.

W handlu dochodzi do tego grafik trzech niedziel handlowych 6, 13 i 20 grudnia, w którym każdy pracownik może pracować najwyżej w dwóch. Warto też przejrzeć regulaminy sprzed 2025 r. pod kątem zapisów o „dodatkowej” wolnej Wigilii i uprzedzić pracowników ze stawką godzinową o niższym wymiarze grudnia. Po reformie PIP pomyłka w rozliczeniu świąt może kosztować do 60 000 zł grzywny, a zaplanowanie grudnia zajmuje zwykle jedno popołudnie, więc najlepiej zrobić to razem z planem urlopów na 2027 rok. Za rok sytuacja się powtórzy w innym układzie: Wigilia 2027 wypada w piątek, a 25 grudnia w sobotę, co znów będzie wymagało wyznaczenia dodatkowego dnia wolnego.