Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy 2026 — art. 36² KP, wynagrodzenie i urlop

Zwolnienie ze świadczenia pracy może objąć nawet 3 miesiące wypowiedzenia. Sprawdź, jak liczyć wynagrodzenie, co z urlopem i czy pracodawca może je odwołać.

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy 2026 — art. 36² KP, wynagrodzenie i urlop
Kodeks Pracy i Prawo

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy to uprawnienie pracodawcy, który po złożeniu wypowiedzenia woli zakończyć współpracę w praktyce wcześniej niż formalnie kończy się umowa. Podstawą jest art. 36² Kodeksu pracy (Dz.U. 2026 poz. 1245), który w dwóch zdaniach przesądza o istocie instytucji: pracodawca może zwolnić pracownika z pracy do upływu okresu wypowiedzenia, a pracownik zachowuje w tym czasie prawo do wynagrodzenia. Wątpliwości pojawiają się dopiero w szczegółach, czyli przy liczeniu pensji, rozliczaniu urlopu, chorobie pracownika oraz odwołaniu decyzji. Poniżej zebrano zasady, które dział kadr powinien znać przed wręczeniem takiego pisma.

Najważniejsze w skrócie:

  • Zwolnienie z art. 36² KP jest jednostronną decyzją pracodawcy i nie wymaga zgody pracownika.
  • Wynagrodzenie za ten czas liczy się według zasad obowiązujących przy wynagrodzeniu urlopowym, co wynika z § 5 ust. 2 rozporządzenia z 29 maja 1996 r.
  • Urlop trzeba udzielić wyraźnie, ze wskazaniem dat, bo samo zwolnienie z pracy nie zużywa dni urlopowych.
  • Stosunek pracy trwa do końca wypowiedzenia, więc obowiązują lojalność, tajemnica i umowa o zakazie konkurencji.
  • Sąd Najwyższy uznał zwolnienie za polecenie pracodawcy, co otwiera drogę do jego cofnięcia, choć urzędowe poradniki bywają ostrożniejsze.
Pracodawca przekazuje pracownikowi dokument przy biurku — pismo o zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy

Na czym polega zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy?

Art. 36² KP obowiązuje od 22 lutego 2016 r. (Infor Kadry) i zastąpił wcześniejszą praktykę, w której takie decyzje opierano wyłącznie na orzecznictwie. Osoba zwolniona przestaje przychodzić do pracy, ale pozostaje pracownikiem aż do ostatniego dnia wypowiedzenia, dlatego umowa nie rozwiązuje się wcześniej, a okres zwolnienia nadal należy do czasu zatrudnienia.

Przepis mówi o zwolnieniu „w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę”, dlatego dotyczy obu kierunków wypowiedzenia. Według Zielonej Linii pracodawca może z niego skorzystać niezależnie od tego, która strona złożyła oświadczenie, a decyzję podejmuje razem z wypowiedzeniem albo w trakcie jego biegu. Przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron art. 36² nie ma zastosowania wprost, więc zwolnienie z pracy należy wtedy wpisać do treści porozumienia.

Jak długo może trwać zwolnienie z pracy?

Maksymalny czas zwolnienia to długość okresu wypowiedzenia, czyli 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące według art. 36 § 1 KP. Decyduje okres zatrudnienia u danego pracodawcy, a koniec terminu wyznacza art. 30 § 2¹ KP: wypowiedzenie liczone w tygodniach kończy się w sobotę, a liczone w miesiącach ostatniego dnia miesiąca.

Okres zatrudnienia u danego pracodawcyOkres wypowiedzeniaKoniec okresu
Krócej niż 6 miesięcy2 tygodnieSobota
Co najmniej 6 miesięcy1 miesiącOstatni dzień miesiąca
Co najmniej 3 lata3 miesiąceOstatni dzień miesiąca

Zwolnienie może objąć cały okres albo jego część, co potwierdza Poradnik Przedsiębiorcy. Ustawa mówi jednak o zwolnieniu „do upływu okresu wypowiedzenia”, dlatego najbezpieczniejszy jest wariant od wskazanej daty do końca umowy, bez przerw i powrotów w międzyczasie.

Czy nowe zasady stażu wydłużają okres wypowiedzenia?

Od 1 stycznia 2026 r. w sektorze finansów publicznych i od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców działa art. 302¹ KP dodany ustawą z 26 września 2025 r., który rozszerzył katalog okresów zaliczanych do stażu. Przy okresie wypowiedzenia liczy się staż u danego pracodawcy, a art. 302¹ § 8 KP zalicza do niego zlecenie lub działalność tylko wtedy, gdy pracownik świadczył w ich ramach pracę na rzecz tego pracodawcy. Nowych zasad nie stosuje się do wypowiedzeń, które już trwały w dniu ich wejścia w życie. Szczegóły dokumentowania tych okresów opisano w tekście o zaliczaniu umów cywilnoprawnych do stażu.

Czy zwolnienie wymaga zgody pracownika i jaką ma mieć formę?

Zgoda nie jest potrzebna, a pracodawca nie musi uzasadniać swojej decyzji, co podaje Zielona Linia. Pracownik nie ma przy tym roszczenia o zwolnienie, gdyż jego prośba nie wiąże pracodawcy, który „może, ale nie musi” na nią przystać.

Art. 36² KP nie przewiduje szczególnej formy, inaczej niż art. 30 § 3 KP przy samym wypowiedzeniu. Pismo mimo to się opłaca, bo w sporze o wynagrodzenie albo o porzucenie pracy to pracodawca będzie musiał wykazać, od kiedy pracownik nie miał obowiązku się stawiać. Dobrze przygotowany dokument powinien zawierać:

  • datę początkową i końcową zwolnienia,
  • wskazanie art. 36² KP jako podstawy,
  • daty ewentualnego urlopu udzielonego w okresie wypowiedzenia,
  • termin zwrotu sprzętu, dostępów i dokumentów,
  • informację, czy pracodawca zastrzega możliwość wezwania pracownika do pracy.

Kopię potwierdzoną przez pracownika najlepiej przechowywać razem z dokumentami dotyczącymi ustania zatrudnienia, a w ewidencji czasu pracy oznaczyć te dni odrębnym symbolem. Pełny przebieg rozstania, w tym treść oświadczenia i terminy, omawia poradnik o wypowiedzeniu umowy o pracę.

Pracownik podpisuje pismo przy stole w obecności przedstawiciela pracodawcy

Jak obliczyć wynagrodzenie za czas zwolnienia?

Wynagrodzenie ustala się jak urlopowe, co wprost przesądza § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, dodany w Dz.U. 2015 poz. 2000. Stosuje się więc rozporządzenie urlopowe z 8 stycznia 1997 r., a składniki traktuje się różnie w zależności od ich charakteru.

SkładnikSposób uwzględnieniaPodstawa
Pensja miesięczna w stałej wysokości, dodatek stałyW wysokości należnej w miesiącu zwolnienia§ 7
Prowizja, premia miesięczna, inne składniki zmienne za okresy do miesiącaŚrednia z 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia zwolnienia§ 8 ust. 1
Składniki zmienne przy znacznych wahaniachOkres można wydłużyć do 12 miesięcy§ 8 ust. 2
Premia kwartalna lub rocznaWypłata w zwykłym terminie, czas zwolnienia traktowany jak czas pracy§ 12 ust. 1
Nagroda jubileuszowa, wypłaty jednorazowe za konkretne osiągnięcieNie wchodzą do wynagrodzenia§ 6

Przykład liczbowy

Pracownik zarabia 7000 zł brutto miesięcznie oraz prowizję, która wyniosła 1800 zł we wrześniu, 2100 zł w październiku i 1500 zł w listopadzie 2026 r. Zwolnienie obejmuje cały grudzień, czyli zgodnie z kalendarzem czasu pracy 160 godzin. Przy założeniu pełnej obecności w miesiącach bazowych przepracował 512 godzin (176 + 176 + 160).

  • Stawka godzinowa składnika zmiennego: 5400 zł : 512 godz. = 10,55 zł.
  • Składnik zmienny za grudzień: 10,55 zł × 160 godz. = 1688 zł.
  • Wynagrodzenie brutto za grudzień: 7000 zł + 1688 zł = 8688 zł.

Godzinowy sposób wyliczenia pokazuje przykład Infor Kadry, a więcej wariantów opisano w tekście o wynagrodzeniu za urlop. Kwota pozostaje zwykłym przychodem ze stosunku pracy, od którego pracodawca odprowadza podatek i składki. Niewypłacenie jej w terminie jest natomiast wykroczeniem z art. 282 § 1 pkt 1 KP, tak samo jak przy pensji za przepracowany miesiąc.

Czy pracodawca może odwołać zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy?

W wyroku z 5 września 2019 r., III PK 96/18, przywołanym przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie, Sąd Najwyższy nie zakwalifikował zwolnienia ani jego cofnięcia jako oświadczeń woli. Rzeszowski sąd uznał w konsekwencji, że zwolnienie mieści się w poleceniach pracodawcy i jego wycofanie nie wymaga zgody pracownika. Podobnie omawia tę sprawę „Rzeczpospolita”, wskazując, że pracodawca może ponownie zobowiązać pracownika do pracy.

Temat nie jest jednak w pełni zamknięty, ponieważ rządowa Zielona Linia podawała w 2022 r., że powrót do pracy zależy od dobrej woli pracownika, a jeden z tekstów Poradnika Przedsiębiorcy uzależnia odwołanie od wcześniejszego zastrzeżenia takiej możliwości, choć inny pozostawia je uznaniu pracodawcy. Orzeczenie, inaczej niż ustawa, rozstrzyga konkretną sprawę, dlatego ostrożny pracodawca zapisuje prawo do wezwania wprost w piśmie o zwolnieniu i podaje rozsądny termin stawienia się.

Co grozi pracownikowi, który wezwania nie wykona? Według analizy „Rzeczpospolitej” nieuzasadniona odmowa może zostać uznana za ciężkie naruszenie obowiązków, ale ocena jest trudniejsza, gdy pracownik wyjechał daleko i nie uprzedzono go o możliwości cofnięcia zwolnienia. Decyzję o rozwiązaniu umowy w trybie dyscyplinarnym warto więc poprzedzić sprawdzeniem, czy wezwanie było realne do wykonania.

Co zrobić z urlopem wypoczynkowym w okresie zwolnienia?

Zwolnienie nie zużywa urlopu, więc pracownik, któremu urlopu nie udzielono, otrzyma ekwiwalent na podstawie art. 171 § 1 KP. Pracodawca ma do dyspozycji art. 167¹ KP, zgodnie z którym pracownik jest obowiązany wykorzystać urlop, jeżeli pracodawca udzieli go w okresie wypowiedzenia. Wymiar takiego urlopu, poza zaległym, ogranicza się do części proporcjonalnej z art. 155¹ KP.

ElementUrlop z art. 167¹ KPZwolnienie z art. 36² KP
Zgoda pracownikaNiewymaganaNiewymagana
Zmniejsza liczbę dni urlopuTakNie
WynagrodzenieUrlopoweJak urlopowe
Skutek przy końcu umowyBrak ekwiwalentu za wykorzystane dniEkwiwalent za dni niewykorzystane

W wyroku z 26 kwietnia 2011 r., II PK 302/10 Sąd Najwyższy podkreślił, że pracodawca musi wyraźnie określić granice czasowe urlopu, aby odróżnić go od innego zwolnienia od pracy. W tej samej sprawie wskazał, że jeżeli zwolnienie wynika z porozumienia niewspominającego o urlopie, pracodawca nie może pracownika do niego zobowiązać. Stąd prosta zasada: najpierw urlop z konkretnymi datami, a na pozostałe dni zwolnienie, najlepiej w jednym piśmie. Gdy zwolnienia udzielono jednostronnie, a urlop pozostał nierozliczony, można wezwać pracownika do pracy i udzielić urlopu, na co wskazuje Poradnik Przedsiębiorcy. Przy wyliczeniu pomoże tekst o urlopie proporcjonalnym.

Rozmowa pracownicy z przedstawicielem pracodawcy o warunkach zakończenia współpracy

Jak rozliczyć chorobę pracownika w czasie zwolnienia?

Pracownik pozostaje zatrudniony, więc za czas niezdolności do pracy przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek. Za dni objęte zaświadczeniem lekarskim kadry rozliczają świadczenie chorobowe, a za pozostałe dni wynagrodzenie liczone jak urlopowe. Zasady podziału między oba świadczenia opisuje tekst o wynagrodzeniu chorobowym i zasiłku.

Choroba nie przedłuża okresu wypowiedzenia złożonego wcześniej, ponieważ art. 41 KP zakazuje samego wypowiedzenia w czasie usprawiedliwionej nieobecności, a nie biegu terminu już rozpoczętego. Umowa rozwiąże się więc w pierwotnej dacie, a prawo do zasiłku po tym dniu ocenia się już według ustawy zasiłkowej.

Czy zwolniony pracownik może podjąć inną pracę?

Zwolnienie nie zakazuje dodatkowego zatrudnienia, ale zakaz konkurencji obowiązuje do końca wypowiedzenia „bez względu na to, czy został on zwolniony z obowiązku świadczenia pracy”, jak wyjaśnia Infor Kadry. Pracownik związany umową z art. 101¹ KP ryzykuje więc rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z art. 52 KP. Bez takiej umowy Poradnik Przedsiębiorcy dopuszcza przejście do nowego pracodawcy w czasie zwolnienia.

Trzeba jednak pamiętać o art. 100 § 2 pkt 4 KP, który nakazuje dbać o dobro zakładu pracy i zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, a obowiązek ten trwa do końca umowy także wtedy, gdy pracownik nie wykonuje już pracy na rzecz firmy. Ochrona po ustaniu zatrudnienia wymaga odrębnej umowy, a jej brak najlepiej zauważyć jeszcze przed wręczeniem wypowiedzenia.

Czy w czasie zwolnienia przysługują dni na poszukiwanie pracy?

Art. 37 KP przyznaje 2 lub 3 dni robocze na szukanie pracy przy wypowiedzeniu dokonanym przez pracodawcę, jeżeli trwa ono co najmniej dwa tygodnie. Gdy pracownik jest zwolniony z pracy do końca umowy, dodatkowe dni tracą praktyczne znaczenie, bo i tak nie ma obowiązku przychodzić do firmy. Przy zwolnieniu tylko na część wypowiedzenia pracownik może złożyć wniosek na okres, w którym nadal pracuje, a o świadectwie pracy należy pamiętać w zwykłym terminie, gdyż zwolnienie niczego w tym zakresie nie zmienia.

Jakie błędy pracodawcy popełniają najczęściej przy zwolnieniu z pracy?

Najdroższym błędem jest brak dat urlopu, przez który firma płaci wynagrodzenie za cały okres zwolnienia, a przy rozliczeniu końcowym dodatkowo ekwiwalent za niewykorzystane dni. Często zdarza się też liczenie wynagrodzenia wyłącznie z pensji zasadniczej, chociaż rozporządzenie urlopowe nakazuje uwzględnić prowizje i inne składniki zmienne z trzech poprzednich miesięcy.

Kłopoty sprawia również brak ustaleń dotyczących zwrotu sprzętu i odebrania dostępów do systemów, bo pracownik zwolniony z pracy nie pojawia się w firmie i sprawa wraca dopiero przy rozliczeniu końcowym. Błędne jest także przekonanie, że osoba, która nie przychodzi do pracy, przestała być związana obowiązkiem lojalności. Czy firma ma wzór pisma, który porządkuje te kwestie? Jeżeli nie, można go przygotować na podstawie listy z sekcji o formie zwolnienia.

Podsumowanie

Art. 36² KP pozwala pracodawcy zakończyć faktyczną współpracę przed upływem wypowiedzenia, bez zgody pracownika i przy zachowaniu jego wynagrodzenia. Koszt takiej decyzji obejmuje pensję liczoną jak urlopowa, a przy braku uregulowania urlopu także ekwiwalent. Dlatego przed wręczeniem pisma trzeba sprawdzić saldo urlopu, ustalić składniki zmienne z trzech ostatnich miesięcy i ocenić, czy pracownika wiąże zakaz konkurencji.

Pismo o zwolnieniu powinno podawać daty, wskazywać urlop udzielony w okresie wypowiedzenia oraz zastrzegać możliwość wezwania do pracy, ponieważ co do cofnięcia zwolnienia stanowiska nadal nie są jednolite. W sprawach o wysokiej wartości, na przykład przy kadrze zarządzającej lub rozbudowanym zakazie konkurencji, warto skonsultować treść dokumentu z prawnikiem prawa pracy.

Najczęściej zadawane pytania

Nie, zwolnienie na podstawie art. 36² Kodeksu pracy jest jednostronną decyzją pracodawcy i nie wymaga ani zgody pracownika, ani uzasadnienia. Działa to w obie strony, bo pracownik także nie może żądać zwolnienia, a jego prośba nie jest dla firmy wiążąca. Ustawa nie narzuca formy, ale pismo z datami i podstawą prawną ułatwia później wykazanie, od kiedy pracownik nie miał obowiązku stawiać się w pracy.

Wynagrodzenie za okres zwolnienia ustala się według zasad obowiązujących przy wynagrodzeniu urlopowym, co wynika z § 5 ust. 2 rozporządzenia z 29 maja 1996 r. Składniki stałe uwzględnia się w wysokości należnej w miesiącu zwolnienia, a składniki zmienne, takie jak prowizje, w średniej z trzech poprzednich miesięcy. Przy znacznych wahaniach okres ten można wydłużyć do dwunastu miesięcy.

Sąd Najwyższy w wyroku z 5 września 2019 r., III PK 96/18, nie zakwalifikował zwolnienia ani jego cofnięcia jako oświadczeń woli, a Sąd Okręgowy w Rzeszowie uznał na tej podstawie, że odwołanie nie wymaga zgody pracownika. Część poradników urzędowych zajmuje ostrożniejsze stanowisko, dlatego bezpiecznie jest zastrzec prawo do wezwania do pracy już w piśmie o zwolnieniu i wyznaczyć rozsądny termin stawienia się.

Art. 167¹ Kodeksu pracy pozwala udzielić urlopu w okresie wypowiedzenia bez zgody pracownika, a jego wymiar poza urlopem zaległym ogranicza się do części proporcjonalnej. Samo zwolnienie urlopu nie zużywa, dlatego pracodawca powinien wskazać konkretne daty urlopu, najlepiej w tym samym piśmie. Bez takiego wskazania za niewykorzystane dni trzeba zapłacić ekwiwalent na podstawie art. 171 Kodeksu pracy.

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy nie zakazuje dodatkowego zatrudnienia, ale stosunek pracy trwa do końca wypowiedzenia. Pracownika związanego umową o zakazie konkurencji obowiązuje ona przez cały ten czas, a jej naruszenie może uzasadniać rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Nawet bez takiej umowy art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy nakazuje dbać o dobro zakładu pracy i chronić poufne informacje.

Pracownik nadal pozostaje w stosunku pracy, więc za czas niezdolności do pracy przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe albo zasiłek chorobowy. Za pozostałe dni wypłaca się wynagrodzenie liczone jak urlopowe. Choroba nie wydłuża okresu wypowiedzenia złożonego przed jej rozpoczęciem, dlatego umowa rozwiązuje się w pierwotnie ustalonym terminie, a kadry rozliczają jedynie właściwe świadczenie za poszczególne dni.

Tak, ponieważ zwolnienie nie rozwiązuje umowy, a pracownik jest zatrudniony do ostatniego dnia okresu wypowiedzenia. Ten czas należy do okresu zatrudnienia, który pracodawca wykazuje w świadectwie pracy. Świadectwo wydaje się w zwykłym terminie związanym z ustaniem stosunku pracy, a datą końcową jest dzień upływu wypowiedzenia, a nie dzień, od którego pracownik przestał przychodzić do firmy.

Szymon Mojsak
Szymon Mojsak

Szymon Mojsak to ekspert automatyzacji procesów biznesowych oraz specjalista ds. HR z wieloletnim doświadczeniem w wdrażaniu zaawansowanych rozwiązań IT w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi. Jako współwłaściciel RCPonline, lidera rynku systemów rejestracji czasu pracy, łączy dogłębną wiedzę technologiczną ze zrozumieniem wymogów prawnych oraz specyfiki branży HR. Regularnie tworzy treści i analizy w oparciu o aktualne standardy branżowe, koncentrując się na bezpieczeństwie, skuteczności i transparentności procesów, co przekłada się na realną wartość dla klientów biznesowych.

Komentarze (...)

Ładowanie komentarzy...

Zaloguj się, aby dodać komentarz.